GAP'TA SÖZ HAKKI İSTENDİ

Azad Özkeskin / Urfa

Yeni Gündem, 22.8.2000

GAP'ın Ankara'dan yönetilmesine tepki gösteren işadamları ve sivil toplum örgütü temsilcileri projenin siyasetten arındırılmasını istiyor


Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) 11. yılını eleştirilerle geride bırakıyor. İşadamlarından, sivil toplum örgütlerine kadar herkes bölgeye yönelik olan bir projenin merkezinin Ankara'da bulunması ve siyasi kaygıların ön plana çıkmasından rahatsız. Bölge halkı projeyle ilgili kararlarda söz sahibi olmak istiyor.

Bölgeler arası dengesizlikleri gidermek hedefiyle 1989 yılında hazırlanan master planla çalışmalarına başlanan GAP, 11. yılını geride bırakıyor. Bölge insanının ekonomik, sosyal ve kültürel gelişimini de içeren ve "sürdürülebilir kalkınma"yı hedefleyen GAP yönetimi, bölge halkının tepkisini çekiyor.

Eleştirilerin başında GAP kapsamındaki tüm projelerin Ankara'da hazırlanarak, tepeden uygulanması oluşturuyor.

Urfa Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Atilla Yazar, uygulanan yöntem nedeniyle projelerin sonuçsuz kaldığını söyledi.Yazar, "Master Planı yenileme çalışmaları kapsamında GAP İdaresi tarafından yapılan toplantılara demokratik kitle örgütü temsilcilerini de çağırıyor. Bu, yapılan yanlışın düzeltilmesi yolunda bir adımdır. Olumlu, ancak yeter değil" biçiminde konuştu.

'Merkez Urfa'da olsun'

Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Kutbettin Arzu ise baştan beri GAP İdaresi merkezinin bölgede olması gerektiğini savunduklarını söyledi. Arzu, tepkisini şöyle dile getirdi: "Dünyanın bir çok bölgesinde geri kalmış yerleri kalkındırmaya yönelik planlar var. Bu planları uygulamak için kurullar oluşturulmuş. Bu kurullar, hedef alınan bölgede bulunuyor ve mutlaka o bölgenin sivil toplum örgütleri, meslek kuruluşları yerel yönetimler, yönetimde söz sahibi oluyor. GAP, Ankara'yı kalkındırmaya yönelik bir proje değil ki merkezi Ankara'da bulunsun."

"Ankara'da, bakanlık kadar bir bina kurulmuş. Sosyal aktiviteden başka bir şey yapmıyorlar" diyerek proje merkezinin bölgeye taşınmasını isteyen Urfa Ziraat Odası eski Başkanı Halil Peltek ise projenin muhattabı olan çiftçilerin GAP İdaresi Bölge Müdürlüğü'nün yerini dahi bilmediğini kaydetti. GAP'e yönelik bir diğer eleştiri ise projenin siyasetle ilişkisi. Tarım Gıda-Sen Şube Başkanı Mehmet Gülseren, projeyli ilgili kararların önce siyasetçilerce alınmasına tepki göstererek "GAP siyasetten temizlenmelidir" dedi.

Merkez Ankara'da kalmalı

Eleştiriler konusunda görüşlerini aldığımız GAP Bölge Kalkınma İdaresi Bölge Müdürü Erkan Alemdaroğlu GAP'ın merkezinin Ankara'da olmasını savundu. Alemdaroğlu, "Hem merkez, hem de bölge müdürlüğümüz burada olursa, o zaman Ankara'daki kuruluşlar ile temas kuracak organlar kalmaz. Bu koordinasyonu GAP İdaresi olarak çok iyi yapıyoruz. Türkiye'de bizden iyi bu işi yapacak kimse yok. Birçok dünya kuruluşuyla dirsek temasındayız" dedi. Sivil toplum örgütlerinin görüşlerinin karar mekanizmasına yansıması gerektiğini de belirten Alemdaroğlu "Yapılması gereken de bizce böylesi bir yaklaşımdır" dedi.

Nasıl yönetİLİyor?

GAP'ın geçmişi, Fırat ve Dicle sularından elektrik üretiminin yapılması düşüncesi ile 1936'da Atatürk'ün talimatıyla "Elektrik İşleri Etüt İdaresi"nun kurulmasına dayanıyor. Bu düşünce 1960'lı yıllarda geliştirildi ve yapılması planlanan projeler 1977 yılında GAP olarak formüle edildi. 1989 yılında hazırlanan ve "GAP'ın anayasası" olarak nitelendirilen Master Planla, projelerin nasıl ve ne şekilde uygulanacağı belirlendi. GAP kapsamındaki çalışmaların yönlendirmesi amacıyla ilkin 1986 yılında Devlet Planlama Teşkilatı görevlendirildi. Daha sonra, bu görev 6 Kasım 1989 tarihli resmi gazetede kurulduğu duyurulan GAP Bölge Kalkınma İdaresi (BKİ) Teşkilatı'na verildi. Adıyaman, Batman, Antep, Kilis, Mardin, Siirt, Urfa ve Şırnak illerini kapsayan projeden sorumlu GAP İdaresinin, merkezi Ankara'da, bir şubesi Urfa'da bulunuyor. Ankara'daki başkanlık, GAP'ın uluslar arası alanda tanıtımını yapmak, Urfa'daki bölge müdürlüğü ise bölgedeki kurumlar arasındaki koordinasyonu sağlamak üzere örgütlendi. Teşkilatın Başkanlığı'nı Olcay Ünver yürütürken, bölge müdürlüğü görevinde Erkan Alemdaroğlu bulunuyor. GAP Yüksek Kurulu, GAP'ın en yüksek karar alma organı. Bu kurula, Başbakan veya görevlendirilen bir devlet bakanı başkanlık ediyor. GAP'tan Sorumlu Devlet Bakanı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı'ndan sorumlu bir devlet bakanı ile Bayındırlık ve İskan Bakanı bu kurulda yer alıyor. Kurulda alınan kararlar, Başbakanlığa bağlı olan ve merkezi Ankara'da, şubesi Urfa'da bulunan GAP Bölge Kalkınma İdaresi'ne bildirilerek hayata geçiriliyor.